Βύρων Λεοντάρης - Είμαστε Μεσοπόλεμος, Σου Λέω

Η σημερινή ανάρτηση έχει να κάνει με το Βύρωνα Λεοντάρη. Συγκεκριμένα, πρόκειται για ένα τετράστιχο που έχει φωλιάσει βαθιά μέσα στη μνήμη μου και μ' έχει σημαδέψει (ίσως γιατί πορεύομαι κι εγώ σ' ότι έχει απομείνει απ' το δρόμο του Μεσοπολέμου).






Είμαστε μεσοπόλεμος, σου λέω,                     
ανίατα μεσοπόλεμος… Ας πάμε                     
λοιπόν κι απόψε, ας πάμε πάλι κάπου              
να χορέψουμε ή να σκοτωθούμε...


(απ' την ποιητική συλλογή «Ψυχοστασία, Ποιήματα 1949-1976», το 1983) 

Βύρων Λεοντάρης - Ένας Καιρός Ερείπιο

Προλογίζει η Κάτια Δανδουλάκη. Διαβάζει ο Γρηγόρης Βαλτινός. Απ' το προσωπικό μου αρχείο... Παραθέτω και τους στίχους...


Ένας καιρός ερείπιο
κι η σκάλα που ανεβαίνω πότε να τυλίγεται στα πόδια μου σαν φίδι
και πότε να βυθίζεται σαν βίδα στο μυαλό...

Αθώο ξεκίνημα, μοναχικέ λυγμέ πάνω απ' τη θλίψη
με μολυβένια τώρα τα φτερά
χάνοντας ολοένα ύψος – όπως τόσες
απόπειρες αθανασίας που κατακάθισαν σ' ένα επιτύμβιο χαμόγελο
αθώο ξεκίνημα, πού μ' έφερες, πού μ' έφερες...

Ίλιγγοι και στροφές
τρεκλίσματα μες στους λαβύρινθους
χειρονομίες σακάτισσες
σκέψεις γριές σερνάμενες πιασμένες απ' τους τοίχους
μια υγρασία πανικού ως το κόκαλο κι όλοι γυρεύουν να σωθούν
κρεμιούνται απ' τα καλώδια κι απ' τις φλέβες τους
κυκλοφορούν μ' ένα μαχαίρι στην καρδιά σαν φυλαχτό
κλειδώνουνε τις πόρτες ψάχνονται για τη χαμένη αφή τους
– άλλοι στους τοίχους κολλημένοι κάνουν τα παράθυρα
κι άλλοι τρέχουνε, τους ανοίγουν και πηδάνε στο κενό.

Και τι μπορούμε εμείς να κάνουμε, και τι μπορούμε
μέσα στο στοιχειωμένο αυτό οικοδόμημα
κεριά που σβήνουμε στο βάθος των διαδρόμων
στίχοι που κλαίμε σαν παιδιά στα σκαλοπάτια...

Βύρων Λεοντάρης - Αποχρωματισμοί

Το δείλι σέρνεται κι αλλάζει πάλι δέρμα
μες στις ψυχές μας, απαρνιέται όλα ξανά
τα χρώματά του - κι απομένουμε στεγνά
τοπία χωρίς αρχή και χωρίς τέρμα.

Γρίφοι λυμένοι και ξανά μπλεγμένοι
χτυπιόμαστε όλη μέρα σαν τυφλοί
για μια καλύτερη θεσούλα στο κλουβί
κι όλο βρισκόμαστε σφιχτότερα δεμένοι.

Στα λόγια σπάταλοι, φιλάργυροι όμως στο αίμα
κάναμε χάος το τοσοδά μας το μυαλό
- ο φόβος είναι θερμοκήπιο καλό,
ανθίζει σ' όλες του τις ποικιλίες το ψέμα...
....................................................

Θα 'ναι φριχτό να φύγουμε έτσι, δίχως
μια πίστη, έναν αγώνα, μια κραυγή
- άνθρωποι που πέθαναν δίχως μια αμυχή,
άνθρωποι που "διελύθησαν ησύχως..."

Βύρων Λεοντάρης - Απόσπασμα ΙΙ

Είπα να ομολογήσω πια κι εγώ τον εφιάλτη μου
να ξεμπερδεύω μ' όλ' αυτά
να πάρουνε τον προβολέα απ' τα μάτια μου
να μου δώσουν νερό και τσιγάρο
να μου επιτρέψουνε χαρτί και μολύβι
να συνεχίσω την ποίηση...

- Την ποίηση είπες ; Ασφαλώς θα σου χρειάζονται εικόνες
κι εμένα το μυαλό μου είναι άδειο δωμάτιο

Ξεκρεμασμένα τα παράθυρα απ' τους τοίχους
γύμνια και γύμνια
και στιλπνό μαρτύριο
- Σκέπασε τούτα τα σημάδια απ' τα καρφιά που με τρελαίνουν
ή κρέμασε ξανά φωτογραφίες, πορτρέτα... - και γιατί πορτρέτα ;
σάρκες, καλύτερα, σπλάχνα, κομμένα μέλη, αναθήματα,
ότι επιτέλους μας πονάει στ' αλήθεια
κι όχι να παίζουμε αδιάκοπα τα αινίγματα

- Περίμενα πως θα ήσουνα πιο δυνατός...
Πιο δυνατός... Θεέ μου, από τι ;

...και το κορμί όλο και χαμήλωνε το φως του
και το κορμί χαμήλωνε το φως του
χαμήλωνε το φως του


ΣΧΟΛΙΟ: Πέρα απ' την αρνητική κριτική που έχει γράψει ο Λεοντάρης - και τον μέμφομαι γι' αυτό - για τον Καρυωτάκη, η επίδραση που έχει δεχτεί απ' αυτόν είναι εμφανής. Ο πρώτος στίχος εδώ (για όσους γνωρίζουν καλύτερα) το δηλώνει ξεκάθαρα...

Βύρων Λεοντάρης - Απόσπασμα

Γεννήθηκε στη Νιγρίτα της Μακεδονίας το 1932. Πέρασε τα πρώτα χρόνια της ζωής του στη Σάμο, από όπου καταγόταν, και το 1939 εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στην Αθήνα. Σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (1952 - 1956) και εργάστηκε ως δικηγόρος.

Στο χώρο της λογοτεχνίας ασχολήθηκε κυρίως με την ποίηση. Έκανε την πρώτη του εμφάνιση το 1954 με την ποιητική συλλογή Γενική Αίσθηση. Ακολούθησαν τα ποιητικά βιβλία Ορθοστασία 1957, Η Ομίχλη Του Μεσημεριού 1959, Ανασύνεση 1962, Ψυχοστασία 1972, Μόνον Δια Της Λύπης 1976, Ψυχοστασία (συγκεντρωτική έκδοση) 1983, Εκ Περάτων 1986, Εν Γη Αλμυρά 1996 (κρατικό βραβείο ποίησης), Έως...2003.

Δημοσίευσε επίσης κριτικά δοκίμια, μεταξύ άλλων: Η Ποίηση Της Ήττας 1983, Καβάφης Ο Έγκλειστος 1983, Δοκίμιο Υπεράσπισης Του Ποιητή Έναντι Της Ποίησης 1983, Γραφή Και Βιβλίο 1990 κ.α.

Το έργο του τοποθετείται στο χώρο της μεταπολεμικής ελληνικής ποιητικής γενιάς. Ποιητής, κατ' εξοχήν στοχαστικός αλλά και βαθύτατα "ηθικός", με ισχυρές πολιτικές και κοινωνικές πεποιθήσεις. Δεν έπαψε ν' αναζητεί το νόημα της ποίησης σε έναν κόσμο διαψεύσεων και ματαιώσεων, όπου τα πάντα εκπίπτουν και χρεοκοπούν διαρκώς, συμπεριλαμβανομένης της ιδεολογίας αλλά και αυτής της ίδιας της γλώσσας. Όπως ο ίδιος γράφει, είναι ο "ποιητής μιας ποίησης που δεν μπορεί να υπάρξει", αυτός "που πεθαίνει μέσα στα μαύρα σύμφωνα". Μόνη παρηγοριά του ποιητή να μετρά την ακυρωμένη του ύπαρξη με λέξεις, λέξεις που, με ενσυνείδητο πλέον αυτοσαρκασμό, αναγγέλλουν την επερχόμενη, αναπόδραστη σιωπή.

Συνεργάστηκε με πολλά λογοτεχνικά περιοδικά. Έργα του μεταφράστηκαν στα γαλλικά, αγγλικά και τουρκικά. Eίναι παντρεμένος με την ποιήτρια Zέφη Δαράκη.

Απόσπασμα

Α, πόσα χρόνια η πόρτα ήταν μισάνοιχτη
πόσον καιρό το τρίξιμό της ασταμάτητο
κι εσύ δεν το 'νιωθες - έκανες πως δεν το 'νιωθες... -
ψευτοπιστεύοντας και ψευτοαντέχοντας
το τίποτε της ζωής

Δεν είμαστε παρά τριγμός
το φρικαλέο τρίξιμο του εν αυτοίς χαμόγελου
το τρίξιμο της κλίνης του έρωτα
και του ξυλάρμενου του καραβιού
που μας τραβάει στα σκότη
το τρίξιμο των λέξεων
στο έλεος του κενού
Γιατί, ότι μας δόθηκε, δεν ήταν παρά μόνο
η στέρηση
κι η απώλεια